పంచాయతి సెక్రటరీ తెలుగు మెటీరియల్ సోషల్ కంటెంట్ - డి.ఎస్.సి 2014-15 - స్కూల్ అసిస్టెంట్ ఫిజికల్ సైన్స్ కంటెంట్ - డి.ఎస్.సి 2014-15 - స్కూల్ అసిస్టెంట్ APPSC గ్రూప్ 4 తెలుగు మెటీరియల్ APPSC గ్రూప్ 2 తెలుగు మెటీరియల్
TEACHERS' USEFUL INFORMATION AP TEACHER'S G.O'S AND PROCEEDINGS CCE FORMATIVE ASSESSMENT-III 2014-15 CCE SUMMATIVE - II MODEL QUESTION PAPERS 2014-15 DSC NOTIFICATION AP DSC-2014 SYLLABUS DSC MODEL PAPERS Proforma for EHS Premium Declaration DEOs TRANSFERS-GO.RT.NO.260.15.11.2014 EHS-HEALTH CARDS-CONTRIBUTION-NOV14 SALARY-GO.MS210-Dated: 15.11.2014

January 03, 2015

సరళయంత్రాలు

  సరళయంత్రాలు - రకాలు: తక్కువ బలాన్ని ఉపయోగించి పనిని సులభంగా చేయడానికి నిత్యజీవితంలో ఉపయోగపడే పరికరాన్ని సరళయంత్రం అంటారు. తులాదండం, కప్పీ, చక్రం-ఇరుసు, వాలుతలం మొదలైనవి సరళయంత్రాలకు ఉదాహరణలు. ముందుగా తులాదండం గురించి నేర్చుకుందాం.

తులాదండం: ఒక స్థిర బిందువును ఆధారంగా చేసుకొని స్వేచ్ఛగా తిరిగే వంగని కడ్డీని తులాదండం అంటారు. దీన్ని గురించి నేర్చుకునేటప్పుడు ఇందులోని బలం, భారం, ఆధారం అనే మూడు అంశాలను తెలుసుకుందాం.

1) బలం: ఒక వస్తువును (భారం)పైకి ఎత్తడానికి లేదా ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు మార్చేందుకు ఉపయోగించే భౌతికరాశిని బలం (Effort) అంటారు. దీన్ని 'E' అని సూచిస్తారు.

2) భారం: ఏ వస్తువుపై బలాన్ని ప్రయోగిస్తామో దాన్ని భారం (Load) అంటారు. దీన్ని 'L' అని సూచిస్తారు.

3) ఆధారం: ఒక వస్తువుపై బలాన్ని ఉపయోగించినపుడు అది తొలిస్థానానికి రాకుండా నిరోధించడానికి ఉపయోగించే దాన్ని ఆధారం (Fulcrum) అంటారు. దీన్ని 'F' అని సూచిస్తారు.


ఉదా: 1.  క్రింది  పటంలో పెద్ద బండరాయి (భారం)ని గునపంతో మాత్రమే కదిలించలేం. దీనికి చిన్న రాయిని ఆధారంగా చేసుకుని తేలిగ్గా కదిలించవచ్చు.

              

 ఇక్కడ గునపం ఒక కొన వద్ద ప్రయోగించిన బలం (తక్కువ) గునపం రెండో కొనకు బదిలీ అయి, వస్తువును తేలిగ్గా కదిలించడానికి సహాయపడింది. 

ఉదా: 2. క్రింది పటంలో గట్టిగా ఉన్న డబ్బా మూతను ఒక చెంచాను ఉపయోగించి డబ్బా అంచును ఆధారంగా చేసుకుని తేలిగ్గా తీయవచ్చు. 
                                  
   
ఉదా: 3. పోక చెక్కను రెండుగా కత్తిరించడం కష్టమైన పని. అడకత్తెర ఉపయోగించి ఆ పనిని తేలిగ్గా చేయవచ్చు. అడకత్తెర రెండు భాగాలను కలిపే స్క్రూను ఆధారంగా చేసుకొని, బలం ఉపయోగించి, పనిని తేలిగ్గా చేయవచ్చు.

తులాదండంలో ఒక ఆధారాన్ని ఏర్పరచుకుని తక్కువ బలంతో సులభంగా వస్తువు స్థానాన్ని లేదా బలందిశను మార్చి తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ పనిని సాధించవచ్చు. బలం, భారం, ఆధారాల స్థానాల ఆధారంగా తులాదండాలను 3 రకాలుగా విభజించవచ్చు. 

                            
 

మొదటిరకం తులాదండం: ఆధారం (F) మధ్యలో ఉండి బలం (E) , భారం (L) రెండువైపులా అమరి ఉండేదాన్ని మొదటిరకం తులాదండం అంటారు
      1. సాధారణ త్రాసు
      2. కత్తెర                          
      3. తూగుడుబల్ల 
      4. బోరింగ్ పంపు 

                              

పై ఉదాహరణలు గుర్తుంచుకునేందుకు సన్నివేశం: పండ్లు అమ్మే ఒక స్త్రీ సాధారణ త్రాసుతో ద్రాక్షపండ్లు తూకం వేస్తోంది. అప్పుడు త్రాసులో ఒక వైపు పండ్లు ఎక్కువయ్యాయి. వాటిని కత్తిరించడానికి కత్తెర ఇమ్మని తన కూతురును అడిగింది. ఆ సమయంలో ఆ అమ్మాయి తూగుడు బల్లపై ఊగుతోంది. ఆ మాట విని కత్తెర ఇవ్వకుండా తూగుడు బల్ల దిగి బోరింగుపంపు వద్దకు వెళ్లి మంచినీళ్లు తాగుతోంది. ఈ సన్నివేశం ద్వారా సున్నితపు త్రాసు, కత్తెర, తూగుడుబల్ల, బోరింగు పంపు అనే ఉదాహరణలను తేలిగ్గా గుర్తుంచుకోవచ్చు. మొదటిరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఒకటి లేదా ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటుంది. 

రెండోరకం తులాదండం: భారం (L) మధ్యలో ఉండి ఆధారం (F), బలం (E) రెండువైపులా అమరి ఉండే దాన్ని రెండో రకం తులాదండం అంటారు.
ఉదాహరణలు: 
        1. అడకత్తెర 
        2. ట్రాలీబండి 
        3. మడతబందు 
       4. సీసా ఓపెనర్ 

                               

పై ఉదాహరణలు గుర్తుంచుకునేందుకు సన్నివేశం: అత్తగారు పోకచెక్కలు కత్తిరించేందుకు పెట్టెలో ఉన్న అడకత్తెర ఇవ్వమని కోడలును అడిగింది. ఆ సమయంలో కోడలు ట్రాలీబండిని ఒక మూలకు నెడుతోంది. ఆమె దాన్ని ఒక మూలకు చేర్చి, మడతబందు ఉన్న పెట్టె తలుపు తీసి అడకత్తెర కాకుండా సీసా ఓపెనర్ అత్తగారికి ఇచ్చింది. ఈ సన్నివేశం ద్వారా అడకత్తెర, ట్రాలీబండి, మడతబందు, సీసా ఓపెనర్ అనే నాలుగు ఉదాహరణలు గుర్తుంచుకోవచ్చు.

రెండోరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటుంది

మూడోరకం తులాదండం: బలం (E) మధ్యలో ఉండి, ఆధారం (F), భారం (L) రెండువైపులా అమరి ఉండే దాన్ని మూడోరకం తులాదండం అంటారు.
ఉదాహరణలు: 
       1. రోడ్లు ఊడ్చేచీపురు  
       2. చేతిలో ఇనుపగుండు  
       3. శ్రావణం  
       4. చేపలు పట్టే గాలం 

                                  

పై ఉదాహరణలను గుర్తుంచుకునేందుకు సన్నివేశం: ఒక వ్యక్తి ఉదయాన్నే జాగింగ్ చేస్తున్నాడు. ఆ సమయంలో రోడ్డుపై అతడికి నాలుగు అంశాలు కనిపించాయి. 
       1. పారిశుద్ధ్యంపనివారు చీపురుతో రోడ్లు శుభ్రం చేస్తున్నారు. 

   2. క్రీడామైదానంలో ఒకరు అరచేతిలో ఇనుప గుండు తీసుకొని షాట్‌పుట్ ప్రాక్టీసు చేస్తున్నారు. 

     3. కమ్మరి పనివారు మండుతున్న కొలిమిలో శ్రావణం సహాయంతో నిప్పులు కదిలిస్తున్నారు. 

      4. ఒక వ్యక్తి గాలంతో చెరువులో చేపలు పడుతున్నాడు.


ఈ సన్నివేశం ద్వారా రోడ్లు ఊడ్చే చీపురు, చేతిలో ఇనుపగుండు, శ్రావణం, చేపలు పట్టే గాలం అనే నాలుగు ఉదాహరణలను గుర్తుంచుకోవచ్చు. మూడో రకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఒకటి కంటే తక్కువ ఉంటుంది.



యంత్రలాభం: సరళ యంత్రంతో తక్కువ బలం ఉపయోగించి ఎక్కువ పనిని చేస్తాం. దీనివల్ల కలిగే మేలును యంత్రలాభం అంటారు.

తులాదండంలో ఆధారానికి, బలానికి మధ్య దూరాన్ని బలభుజం అంటారు. తులాదండంలో ఆధారానికి, భారానికి మధ్య దూరాన్ని భారభుజం అంటారు. యంత్రలాభం బలభుజం, భారభుజాలపై ఆధారపడుతుంది.

యంత్రలాభం =  భారం/బలం =  బలభుజం/భారభుజం

ఇప్పుడు మొదటిరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఎంత ఉంటుందో పరిశీలిద్దాం.


 
                       

ఈ పటంలో మాదిరిగా ఆధారానికి, బలానికి మధ్యదూరం ఎక్కువైతే తక్కువ బలంతో భారం పైకి లేస్తుంది. కాబట్టి, సున్నితపు త్రాసు, కత్తెరల్లో యంత్రలాభం ఒకటి ఉంటుంది. తూగుడుబల్లలో యంత్రలాభం కొన్నిసార్లు ఒకటిగా, మరికొన్ని సార్లు ఒకటి కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.

ఇప్పుడు రెండోరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఎంత ఉంటుందో పరిశీలిద్దాం. మడతబందుకు దగ్గర్లో చేయి ఉంచి, తలుపు మూస్తే ఎక్కువ బలం ఉపయోగించాలి. దానికి దూరంగా చేయి ఉంచి తలుపు మూస్తే తక్కువ బలాన్ని ఉపయోగిస్తే సరిపోతుంది. ఈ ఉదాహరణలో ఆధారానికి (మడతబందు), బలానికి (చేతికి) మధ్యదూరం (బలభుజం) ఎక్కువైతే తక్కువ బలంతో పని జరిగింది. కాబట్టి, రెండోరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఒకటి కంటే ఎక్కువ అని తెలుస్తోంది.

     ఇప్పుడు మూడోరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఎంత ఉంటుందో పరిశీలిద్దాం. శ్రావణాన్ని ఉపయోగించేటప్పుడు

ఎ) రాయికి దూరంగా శ్రావణాన్ని పట్టుకుంటే రాయి కింద పడుతుంది.

బి) రాయికి బాగా దగ్గరగా శ్రావణం పట్టుకుంటే రాయి వెనక్కి వంగి పడిపోతుంది.

సి) శ్రావణం మధ్య భాగంలో చేతితో పట్టుకున్నప్పుడు రాయి పటుత్వంతో పైకి లేస్తుంది. 

        కాబట్టి, శ్రావణం మధ్యలో బలాన్ని ఉపయోగించాలని తెలుస్తోంది. అప్పుడు భారం, ఆధారం మధ్యదూరం ఎక్కువగా, బలం ఆధారాల మధ్య దూరం తక్కువగా ఉంటుంది. కాబట్టి, మూడోరకం తులాదండంలో యంత్రలాభం ఒకటికంటే తక్కువగా ఉంటుంది.


కప్పీలు:
                                 

గిలక లేని బావినుంచి నీటిని పైకిలాగడం శ్రమతో కూడిన పని. కారణం ఇక్కడ భూమ్యాకర్షణకు వ్యతిరేక దిశలో బలాన్ని ఉపయోగించారు. గిలక బావిలో నీటిని తోడటం తక్కువ శ్రమతో కూడింది. ఇక్కడ భూమ్యాకర్షణకు వాలుదిశలో బలాన్ని ప్రయోగిస్తున్నాం. గిలకలేని కప్పీ యంత్రం బలం దిశను మార్చడానికి ఉపయోగ పడింది. కప్పీలో స్థిరమైన ఆధారానికి గుండ్రంగా తిరిగే లోహపు చక్రం అమరి ఉంటుంది.

కప్పీ - యంత్రలాభం:

పటంలో చూపినట్లు కప్పీని స్టాండుకు బిగించి దానిపై దారాన్ని ఉంచాలి. దారానికి ఒక చివర తెలిసిన ద్రవ్యరాశి ఉన్న భారాన్ని వేలాడదీసి రెండో చివర స్ప్రింగ్ త్రాసు అమర్చాలి. భారం, స్ప్రింగ్ త్రాసు సూచించే బలం ఒకే ఎత్తులో సమానంగా ఉండటం మనం గమనిస్తాం. ఇక్కడ యంత్రలాభం బలభుజం/ భారభుజం 1 అని తెలుస్తుంది. కాబట్టి, స్థిరంగా బిగించిన కప్పీ యంత్రలాభం ఒకటి అని తెలుస్తుంది. 
 


వాలుతలం: ఇది సరళయంత్రానికి ఒక ఉదాహరణ. దీన్ని ఉపయోగించి పనిని తేలిగ్గా చేయవచ్చు. నిత్య జీవితంలో వాలుతలానికి ఉదాహరణలు 1) డ్రమ్మును లారీలోకి ఎక్కించడానికి ఉపయోగించే వాలు బల్ల 2) మేడపైకి ఎక్కడానికి వాడే నిచ్చెనమెట్లు 3) కొండలపైకి ఎక్కడానికి నిర్మించే ఘాట్‌రోడ్లు 4) నగరాల్లో రోడ్లు దాటడానికి నిర్మించే ఫ్త్లెఓవర్ బ్రిడ్జిలు

వాలుతలం యంత్రలాభం: వాలుతలం యంత్రలాభం దాని ఎత్తు, ఉపయోగించే బలం పరిమాణంపై ఆధారపడుతుంది.


ఎ) వాలుతలం ఎత్తు పెరిగితే ఉపయోగించవలసిన బలం పెరుగుతుంది. కాబట్టి, యంత్రలాభం తగ్గుతుంది (ఇక్కడ పని కష్టంగా జరుగుతుంది).

బి) వాలుతలం ఎత్తు తగ్గితే ఉపయోగించాల్సిన బలం తగ్గుతుంది. కాబట్టి, యంత్రలాభం పెరుగుతుంది. (ఇక్కడ పని తేలిగ్గా జరుగుతుంది).

దీన్నిబట్టి రెండు విషయాలు మనకు తెలుస్తాయి.
     1. యంత్రలాభం బలానికి విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది.
    2. యంత్రలాభం వాలుతలం ఎత్తుకు విలోమాను పాతంలో ఉంటుంది.


0 comments:

Post a Comment

 10th Class Model Papers and Weight-age for AP New Syllabus Old Pattern Exams for 2014-15

No    SUBJECT                                  Download

 

1     SOCIAL STUDIES                         CLICK HERE

2     TELUGU                                               CLICK HERE

3     HINDI                                                   Click here

4     ENGLISH                                            Click here

5     MATHEMATICS                              Click here

6     PHYSICAL SCIENCES                Click here

7     BIOLOGICAL SCIENCES          Click here

8     URDU                                                     Click here

Heartly Welcome

Heartly Welcome

DA / HRA CALCULATOR

DA / HRA Calculator
Basic Pay:
DA / HRA %:

AP STATE UPDATES

CTR BADI UPDATES

 

Find Your Employee Id

Employee Name (Without Initials):
     Date Of Birth(dd-mm-yyyy):     

                                                             

PRAN CARD STATUS

Aadhaar Centers

Sucessful Isro

Thank You Visit Again

Thank You Visit Again